تاریخچه تنبور

تنبور ، طنبور یا تمیره (نام محلی در زبان کردی) سازی است با دسته‌ای بلند و کاسه‌ای گلابی شکل که معمولاً کاسه و صفحه آن از چوب درخت توت و دسته از جنس گردو ساخته میشود.

کاسه تنبور به صورتهای یک تکه (کاسه‌ای) ، ترکه ای (چمنی) و گلویی (پاشنه ای) میباشد که تنبور یک تیکه قدیمی ترین نمونه در میان این تنبورها میباشد.

تنبور کهن‌ترین ساز زهی زخمه‌ای است ، به این معنا که اولین سازی است که دسته‌ای بلند به همراه کاسه و وتر داشته‌ است.

در کتب و رسالات زیادی در این مورد سخن گفته‌اند. کتاب دیکشنری گراو که در زمینه‌سازشناسی می‌باشد، قدمت این ساز را پنج الی شش هزار سال دانسته و مجسمه‌های سنگی در موزه‌ها و آثار باستانی به جای مانده در شوش و تپه‌های بنی یونس در حوالی شهر موصل قدمت این ساز را ۱۵۰۰ الی ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد نشان می‌دهد.

در کارنامه اردشیر بابکان یکی از متون‌ پهلوی آمده که روزی اردشیر در ستورگاه نشسته بود و تنبور می‌زد و می‌سرود. در روایت‌های افسانه‌ای آمده که رستم در خوان چهارم تنبور می‌نواخته… و مقام ته رز رستم (طرز روسم) را به وی و مقام باریه را به باربد موسیقیدان دربار ساسانیان نسبت می‌دهند.

فارابی که در موسیقی الکبیر به‌طور گسترده در مورد تنبور و انواع آن و فواصل و کوک‌های آن توضیحات مفصل داده‌اند. ابن سینا، عبدالقادر مراغی و صفی الدین ارموی نیز از این جمله‌اند. در آثار شاعران بزرگ فارسی‌زبان از جمله شیخ جنید بغدادی، فردوسی، مولوی، منوچهری دامغانی، نظامی گنجوی، موسوی، حافظ، وحید قزوینی، بیدل دهلوی و وفا کرمانشاهی به کرات از تنبور سخن به میان آمده‌است.